Akhar Thrah Cham

Jay Scarborough Collection at Cornell University

Toshihiko SHINE: The Symbolic Role of Literacy as a Standard to Distinguish the Raglai from the Cham

 Từ vựng Hroi – Việt 

 

 

P1190945

 

CHAM AKHAR THRAH TEXTS

 

Arya Po Ceng  (Chuyển tự sang latinh và dịch nghĩa)

Ariya Po Ceng là bài thơ thế sự ghi lại những biến cố lịch sử đã xảy ra dưới hai triều đại, đó là Po Saong Nhung Cheng (1799-1822) và Po Phaok The (1822-1828).

 

Ariya Po Phaok (Chuyển tự sang latinh và dịch nghĩa)

Ariya Po Phaok là tác phẩm văn vần gồm 202 câu thơ viết bằng Akhar Thrah mang ký hiệu số CM 29(1) hiện lưu trử trong thư viện của Société Asiatique de Paris. Po Phaok, còn gọi là Po Phaok The, vị vua cuối cùng của vương quốc Champa, nắm quyển cai trị từ năm 1828 cho đến năm 1832.

 

Akayat Dewa Mano

 

Akayat Inra Patra

 

Ariya Glang Anak

Ariya Glang Anak, một tuyệt tác văn học và là một văn kiện lịch sử quan trọng của dân tộc Chăm viết vào ngày thứ Sáu, mùng mười, tháng hai, năm Mùi, tức là năm Ât Vị 1835 theo như câu 82 của Ariya Glang Anak «Kami sarak di dalam ariya, nasak pabaiy bulan dua sa pluh bingun Suk tanyruah», tức là năm cuối cùng của chiến tranh đồng khởi dưới sự chỉ đạo của Ja Thak Wa chống lại quân xâm lăng của triều đình Huế.

 

Ariya Cam-Bani

 

Ariya Sep Sah Sakei

Sah Sakei, vị hoàng thân Champa trên đường kinh lý khu vực Panduranga – Kauthara. Khi ra khỏi Bal Ula thuộc khu vực Phan Rí ông găp cô công nương của xứ Pajai, Nai Rat Mah, đang xem gia nhân cắt lúa. Xốn xang trước nét đẹp yêu kiều của nàng, ông ngỏ lời kết thân. Cô công nương xứ Pajai như bị thôi miên trước vẻ đẹp huy hoàng, và cách ăn nói lịch thiệp của vị hoàng thân, nhưng cô vẫn tỏ vẻ rụt rè, nên không đáp lại lời yêu cầu như chàng mong đợi. Thấy chuyện không thành, Sah Sakei tiếp tục cuộc hành trình, Nai Rat Mah không cưỡng lại được lòng mình. Cô quyết định đi theo Sah Sakei. Cuộc hành trình dài hơn hai năm. Nai Rat Mah theo Sah Sakei qua gần 50 địa danh của đất nước Champa, từ Bal Ula, Yang Maw… (thuộc địa phận  Panduranga) cho đến Aia Trang, Aia Ru (thuộc địa phận của Kauthara), với muôn vàn gian khổ, yêu thương và hờn giận.

 

Damnay Po Ina Nagar

Truyền thuyết kể lại gia đình cụ già không con, trồng dưa ở núi Galeng của tiểu vương quốc Kauthara (Nha Trang) bắt gặp một cô gái từ mặt trăng hiện về trong vườn dưa hấu của mình và nhận nàng làm con nuôi, đặt tên gọi là Po Nai. Hàng tháng trôi qua, Po Nai chỉ biết ham chơi, đúc gạch để xây dựng đền tháp. Vì không chấp nhận lời than phiền của gia đình bà cụ, Po Nai bỏ nhà ra đi, lang thang trên bải bể, trong lúc trời đổ mưa và bảo táp hiện về gây sóng thần đưa nàng ra khơi. Không còn cách nào cứu thân, Po Nai dựa vào khúc gổ Gahluw (trầm hương), trôi dạt đến Trung Hoa. Tại xứ lạ quê người, Po Nai trở thành hoàng hậu của vương quốc này, sinh ra hoàng tử tên là Cei Tri và công chúa Nai Kuik. Vì quá nhớ quê hương thân thương, Po Nai tìm cách trốn về Champa, nhưng gia đình cụ già đã qua đời. Chính vì thế, Po Nai quyết định xây dựng đền ở Kauthara để thờ phượng ba má nuôi của mình, chỉ dẫn cho dân tộc Chăm tiếp thu nền văn hóa mới từ hệ thống ngôn ngữ chữ viết đến qui luật tổ chức gia đình và xã hội.

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s