Ancient Vietnam – History, Art and Archaeology

Anne-Valerie Schweyer[1], Photography: Paisam Piemmettawat[2], Ancient Vietnam – History, Art and Archaeology. River Book Co., Ltd. Bangkok, Thailand, 2011.[3]

Theo Advice to the reader của cuốn sách thì, cuốn sách này là một historical journey through ancient Vietnam và được xem như là một guide book mà nội dung bao gồm 4 phần chính

Phần đầu tiên tổng quát về địa lý và lịch sử các vùng đất của Viets và Champa, hai nền văn minh tạo thành nền tảng cho ancient Vietnam từ thế kỷ thứ 6 đến thế kỷ thứ 15: ở phía bắc là các vùng đất của Viets, trong khi đó miền trung và nam là lãnh thổ của Cham

Phần thứ hai của cuốn sách trình bày về nền văn minh Cham, bắt đầu bằng một mô tả về các tôn giáo khác nhau và lịch sử nghệ thuật Cham, sau đó là các di tích lịch sử theo thứ tự từ Nam ra Bắc

Phần thứ ba dành để nói về nền văn minh Viet. Sau thảo luận về các tôn giáo và lịch sử nghệ thuật Viet, các di tích được trình bày theo cách lấy thủ đô [Hanoi] làm trung tâm và khởi đầu cho chuyến du hành, rồi từ đó mở rộng ra các tỉnh thành lân cận (bao gồm Bac Ninh, Ha Tay, Hanam, Ninh Binh, Thanh Hoa va Quang Ninh)

Phần thứ 4 mô tả về các bảo tàng lịch sử chính của Việt Nam ở thành phố Hồ Chí Minh, Quy Nhơn, Đà Nẵng, Huế và Hà Nội

Mục đích của cuốn sách, như tác giả đề cập tới trong trang 10, đó là khảo sát các chứng cứ hiện tồn, cả về kiến trúc, điêu khắc hay các tài liệu thành văn, nhằm vẽ/paint lại một bức tranh sinh động nhất có thể về nền văn minh cổ này

Dưới đây là một số trích đoạn từ nội dung cuốn sách:

“Champa, a country with an Austronesian population, who most likely came by sea, covered a large part of the coastal corridor. The Chams, skilled sailors and traders, were primarily oriented towards the sea, like other Austronesian peoples in the region, living in present-day Malaysia, Indonesia, or Borneo – from where the Chams seem to have originated. Their settlement of this group of valleys favoured trade rather than agriculture and explains the division into different territories, ill-suited to a centralized administration. The early history of Champa is full of struggles between rival kings in order to extend their respective territories” p.9

“In contrast to what the designation Champa might suggest, the Cham lands were not a centralized territory under the rule of a king. Several kings ruled over their individual territories, dividing up this coastal zone and, at certain moments, chosing one among them to be the “king of kings”, protector of the land and guarantor of the stability for both gods and humans” p.9

“The history of Champa fluctuates constantly, consisting of many internecine wars and changing alliances. The Chams often give the impression of acting on a ‘short-term’ basis; the idea of a ‘nation’ is never visible in their actions and thus the region remained always a confederation of more or less unified territories. Because of this structure, it broke up when it came into conflict with a country such as that of the Viets” pp.9-10.

“The Viet people were essentially agriculturalists, above all rice farmers. At first settled in the Red river delta, blocked to the west by foothills, they gradually moved south along the land corridor when population growth and the increasing number of dykes necessitated expansion. This ‘march towards the south’ brought the Viets into contact, cultural as much as warlike, with other groups, most importantly the Cham whose territory they were to encroach on progressively from the 11th century onwards” p.10

Một vài cảm nhận:

  1. Cuốn sách gợi mở ra một cách nhìn mới về cổ sử Việt Nam. Chẳng hạn một số cách diễn giải/discourse/interpretation  truyền thống là lấy Hà Nội và đồng bằng châu thổ song Hồng làm trung tâm, cội nguồn văn minh Việt, và từ đó mở rộng – theo chiều Đông-Tây và Nam Bắc, ra các vùng khác. Một cách diễn giải/discourse/interpretation mới được phát triển gần đây, ảnh hưởng từ các nghiên cứu về cổ sử Đông Nam Á của Anthony Reid[4] hay xa hơn là của F.Braudel về Địa Trung Hải[5], đó là nhìn lịch sử Việt Nam từ phía biển/ A view from the sea, như được thể hiện trong nghiên cứu của Li Tana[6], Charles Wheeler hay một số nghiên cứu gần đây của một số nhà sử học Việt Nam như Nguyễn Văn Kim, Hoàng Anh Tuấn. Khác với hai cách diễn giải trên đây, cuốn sách – có lẽ là lần đầu tiên, viết về cổ sử Việt Nam lấy miền Trung và miền Nam làm trung tâm. Tác giả lập luận rằng, cổ sử Việt Nam được tạo nên bởi hai nền văn minh lớn của (những) người Việt và (những) người Chăm. Dưới cách nhìn nhận ấy, việc bắt đầu diễn giải (hay kể) về một lịch sử cổ xưa của Việt Nam bắt đầu bằng những câu chuyện ở phương Nam không phải là không có lý hay không thuyết phục.
  2. Như trong phần Advice to the reader của Nhà xuất bản đã gợi ý, cuốn sách này là một historical journey through ancient Vietnam và được xem như là một guide book không chỉ dành cho những nhà nghiên cứu mà còn dành cho đối tượng là những người thích du lịch và khám phá các di tịch lịch sử của những nền văn minh cổ xưa trên đất Việt Nam. Bởi vậy, cuốn sách có rất nhiều hình ảnh sinh động với chất lượng in rất tuyệt làm minh họa cho những câu chuyện/diễn giải của tác giả về lịch sử cổ xưa của Việt Nam, bắt đầu bằng các di tích Champa ở phía Nam ra tới các di tích ở châu thổ sông Hồng của Đại Việt (đến thế kỷ 15).
  3. Phần viết về lịch sử Champa của tác giả không sâu, nhưng rất đáng chú ý. Từ những gì tác giả viết (xem một số phần trích đăng lại trên đây), thì có thể xếp tác giả vào trường phái Revisionist[7] – Những nhà sử học mới với những cách diễn giải mới về lịch sử Champa khác với cách diễn giải trước đây của các học giả thời thực dân như G.Maspero[8] hay G.Coedes.[9] Sự đóng góp của các học giả tiên phong như G.Maspero hay G.Coedes là không phải bàn cãi, bởi họ đã tạo nên những hiểu biết mang tính nền tảng và phục dựng lại một lịch sử đáng tự hào của (những) người Chăm. Tuy nhiên, gần 1 thế kỷ đã qua kể từ khi các công trình của các học giả đó được công bố. Các học giả quốc tế hiện không còn coi các interpretation của G.Maspero hay G.Coedes là thuyết chủ đạo khi nghiên cứu về Champa và Đông Nam Á nữa. Cho dù giá trị về mặt tư liệu, đặc biệt là các tư liệu bia ký, của các công trình nghiên cứu tiên phong đó vẫn còn nguyên giá trị, nhưng một mentality và interpretation mới là hết sức cần thiết.[10] Đó chính là lý do dẫn tới sự phát triển của một loạt các công trình nghiên cứu mới về Champa và Đông Nam Á của các học giả Revisionist school.[11] Công trình này là một trong số những công trình như vậy.

[1] Anne-Valerie là một nhà bia ký học và chuyên gia về Việt Nam cổ đại, đã từng bảo vệ tiến sĩ tại Sorbonne, Paris. Cô đã có thâm niên làm việc hơn 10 năm về bia ký Sankrit và Cham.

[2] Paisarn Piemmettawat: Managing Director của River Book

[4] Anthony Reid. Southeast Asia in the Age of Commerce, 1450-1680: The Lands Below the Winds. New Haven: Yale University Press, 1990; và Southeast Asia in the Age of Commerce: 1450-1680: Expansion and Crisis. New Haven: Yale University Press, 1993.

[5] Fernand Braudel. The Mediterranean and the Mediterranean World in the Age of Philip II. Berkeley: University of California Press, 1996.

[6] Li Tana. “A View from the Sea: Perspectives on the Northern and Central Vietnam Coast”, Journal of Southeast Asian Studies, 37/1 (2006), pp. 83-102

[7] Bruce M.Lockhart, “Colonial and post-colonial constructions of “Champa””, in The Cham of Vietnam – History, Society and Art, ed.Tran Ky Phuong and Bruce M.Lockhart. Singapore:NUS Press, 2011, pp.1-53

[8] Georges Maspéro: Le royaume de Champa, rev.ed. Paris and Brussels: Van Oest, 1928. Bản dịch tiếng Anh: The Champa kingdom – The history of an extinct Vietnamese culture, translated by Walter E.J. Tips. Bangkok: White Lotus Press, 2002.

[9] Coedes, George (1944). Histoire ancienne des etats hindouises d’Extreme-Orient. Translated into English as The Indianized states of Southeast Asia Ed. Walter F.Vella, translated by Susan Brown Cowing. Hawaii: East-West Center Press, 1968

[10] Xem: Legge, J.D. “The writing of Southeast Asian History”, in Nicholas Tarling et al, The Cambridge History of Southeast Asia, Volume one, From early times to c.1800. Cambridge University Press, 1992

[11] Xem: Proceedings of the seminar on Champa, ed. P.B.Lafont. University of Copenhagen on May 23, 1987; Southworth, William. The origins of Campa in Central Vietnam: A preliminary review, PhD.diss, SOAS, 2001; The Cham of Vietnam – History, Society and Art, ed.Tran Ky Phuong and Bruce M.Lockhart. Singapore:NUS Press, 2011.

By: Do Truong Giang

4 thoughts on “Ancient Vietnam – History, Art and Archaeology

  1. Although this is not really an academic book, I agree that “Cuốn sách gợi mở ra một cách nhìn mới về cổ sử Việt Nam” and that “Khác với hai cách diễn giải trên đây, cuốn sách – có lẽ là lần đầu tiên, viết về cổ sử Việt Nam lấy miền Trung và miền Nam làm trung tâm.”

    However, what you say above (and I think it reflects what is in this book) shows how this book is nonetheless trapped in older ways of thinking. If we are going to “lấy miền Trung và miền Nam làm trung tâm” in order to “viết về cổ sử Việt Nam” then we have a major conceptual problem, because those territories only became part of “Việt Nam” much later, so this is not “cổ sử Việt Nam” because there was no “Việt Nam” at the time, and there was no gaurantee that a “Việt Nam” would ever appear.

    So what I like about this book is that it shows that the “orthodox” way of writing about this region is flawed, but it doesn’t provide a good alternative because it continues to talk about the region by using anachronistic concepts – “Việt Nam.”

    If we are going to talk about the early history of this area, is there a reason why we should focus on the areas which are now within the borders of the modern nation-state of Việt Nam? Why is that important? What about some the Khorat Plateau in what is today northeastern Thailand? That was an area which developed very early. Why talk about Cham and Việt and leave out that area? What is the logic for talking about Cham and Việt?

    In the end, this book is for a popular audience, so I think this author probably had to adapt what she wanted to say so that the public could understand better, but this kind of “half-new/half-old” presentation of information is both interesting and frustrating.

    Like

  2. Cảm ơn Giáo sư đã dành sự quan tâm tới bài viết nhỏ và những suy nghĩ cá nhân của tôi. Vì blog này được viết hướng tới đối tượng độc giả chính là độc giả phổ thông ở Việt Nam/Vietnamese popular audiences, chứ không phải là các nhà nghiên cứu chuyên nghiệp/scholars, vì thế tôi xin phép được comment bằng tiếng Việt [và tiếng Anh ở những chỗ cần thiết].
    Tôi cũng đã được đọc bài viết review trên blog của giáo sư, và cũng đã học hỏi được nhiều từ cách tiếp cận của giáo sư. Trong bài viết của mình, tôi cũng có đề cập rằng, đây không hẳn là một chuyên khảo khoa học, mà là “một historical journey through ancient Vietnam và được xem như là một guide book không chỉ dành cho những nhà nghiên cứu mà còn dành cho đối tượng là những người thích du lịch và khám phá các di tịch lịch sử của những nền văn minh cổ xưa trên đất Việt Nam”. Điều đáng quý của cuốn sách này, như tôi và giáo sư cùng đồng ý, đó là tính gợi mở của nó về cách tiếp cận mới đối với cổ sử Việt Nam, khác với cách viết sử Chính thống/orthodox way of writing.
    Tôi đồng ý với giáo sư rằng, cuốn sách này gặp phải “a major conceptual problem” trong việc sử dụng thuật ngữ. Ngoài những điều giáo sư đã phân tích thì, tôi xin bổ xung, nếu cuốn sách này viết về cổ sử “Việt Nam” với ý nghĩa là cổ sử của toàn bộ lãnh thổ quốc gia Việt Nam ngày nay/The entire of modern Vietnamese territory, thì nó cũng bao gồm nhiều mâu thuẫn. Chẳng hạn, độc giả có thể lập luận rằng, “cổ sử Việt Nam” trong ý nghĩa này phải bao gồm toàn bộ lịch sử của các cộng đồng cư dân sinh sống trên lãnh thổ này chứ không chỉ bao gồm người Chăm và người Việt. Theo đó, Nam bộ/Southern Region, Tây Nguyên/Central Highland Region, Tây Bắc/Northwest Region và các tiểu vùng khác với lịch sử của các cộng đồng cư dân của mình cũng phải được bao gồm trong “cổ sử Việt Nam”.
    Giáo sư có đề cập tới “Cham-centric” approach của cuốn sách này, tôi cũng chia sẻ ý kiến này. Bên cạnh đó, tôi có cảm nhận rằng tác giả còn có một bias khác, đó là plain/coastal-centric khi tác giả quá nhấn mạnh đến các trung tâm ở đồng bằng và ven biển mà vô thức [hay hữu thức?] bỏ qua các trung tâm khác ở vùng cao?

    Like

    1. Yea, I wasn’t criticizing anything you wrote. I just wanted to add to the conversation, and your response does that well. I also don’t mean to criticize this book, because it’s not meant to be an academic book. But the way it is written is interesting, and it helps us think about the past.

      The thing it makes me wonder about (and I don’t have an answer) is if we want to write a new history of the ancient past (long before nation-states existed), what should we write about and why? What geographical areas should we include and why?

      This author writes about the easter coast of the mainland and the river deltas, but what is the logic for that? Why not include the mountains and what was on the western side of the mountains? Looking at things the other way, what would the logic be for talking about the mountains and what was to the west of them?

      If we are going to talk about the ancestors of the Cham, then why not also include Borneo, a place they might have migrated from?

      Should such a history be people focused? geography focused?

      I don’t have an answer to any of this, but this book made me think of these things.

      I’m not trying to criticize anyone’s ideas, I just think this book, and what you’ve written about it, are a good opportunity to get people to think more about early history.

      Like

  3. “Why not include the mountains and what was on the western side of the mountains? Looking at things the other way, what would the logic be for talking about the mountains and what was to the west of them?”
    Tôi rất thích suy nghĩ này của giáo sư, nó gợi mở ra nhiều vấn đề cần suy nghĩ sâu sắc hơn nữa về cổ sử Việt Nam. Một cách tiếp cận đối với lịch sử Việt Nam nói chung, và miền Trung Việt Nam nói riêng từ phía biển/ “a view from the sea” như Li Tana, Charles Wheeler đã giúp cho chúng ta có những cái nhìn mới mẻ hơn về vùng đất này, bổ xung cho những thiếu xót của những cách tiếp cận truyền thống/traditional approaches. Một cách tiếp cận khác được sử dụng bởi Oscar Salemink đó là nhìn lịch sử của vùng đất này từ cao nguyên/ “a view from the mountain” cũng đưa đến những gợi mở lý thú. Trong ý nghĩa này thì có lẽ, Oscar Salemink có nhiều chia sẻ với ý tưởng và cách tiếp cận của James Scott về Zomia, về mối liên hệ giữa Nhà nước ở vùng đồng bằng/ven biển với các cộng đồng cư dân miền thượng?
    Vậy thì câu hỏi mà giáo sư nêu lên: “what was on the western side of the mountains?” trên thực tế chưa được nhiều người quan tâm và giải đáp cụ thể. Trong trường hợp lịch sử Champa, dự án nghiên cứu của NNC Trần Kỳ Phương phối hợp với các nhà nghiên cứu Cambodia và Laos để tìm hiểu con đường giao thông trên đất liền kết nối trung tâm Angkor với các trung tâm khác của Champa ở bờ biển phía Đông dựa trên những khảo sát liên ngành về khảo cổ học và nhân học. Nghiên cứu này đã đưa đến những nhận thức rằng, các mạng lưới liên kết của Champa/miền Trung không chỉ dừng lại ở vùng Cao nguyên/western mountain mà còn kéo dài xa hơn nữa về phía Tây. Nhưng đó có phải là điểm cuối cùng của các mạng lưới liên kết này chưa? Hay là còn xa hơn nữa? và xa đến đâu? Và để trả lời những câu hỏi đó, nếu chúng ta chỉ nhìn một cách riêng biệt vào lịch sử của Champa/miền Trung Việt Nam thì có đưa đến những nhận thức đầy đủ không? Hay là cần nhìn vào một bối cảnh rộng lớn hơn của lịch sử khu vực/region và thậm chí là thế giới, toàn cầu/world, global history?

    Like

Leave a Reply to leminhkhai Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s